جبهه فرهنگی حجاب و عفاف

 رویدادهای خبری

رویدادهای خبری...

رویدادهای خبری
محمد مهدی عبدخدایی: رضاشاه به شیوه آتاتورک به چادر زن ها هجوم برد

پرونده ویژه قیام گوهرشاد

محمد مهدی عبدخدایی:

رضاشاه به شیوه آتاتورک به چادر زن ها هجوم برد

در آستانه 17 دی و روز کشف حجاب رضاشاهی صبح سرد زمستانیمان را با حرف های گرم محمد مهدی عبدخدایی از مبارزان انقلابی آغاز کردیم، عبدخدایی که خود یکی از شاهدان فجایع پهلوی اول در مشهد است در گفتگویی اختصاصی با ما به پیدا و پنهان طرح استعماری کشف حجاب رضاخانی می پردازد.

شما از واقعه مسجد گوهرشاد چه چیزهایی را در ذهن دارید؟

واقعه مسجد گوهرشاد در تاریخ دوره رضاخان برجستگی خاصی دارد. البته در آن زمان بچه بودم و به مدرسه میرفتم، لذا اطلاعاتم حاصل شنیدههایم است. در سالهای 22، 23 منبریها و مداحها سعی میکردند بهنوعی که به فاجعه گوهرشاد گریز بزنند و با تعبیر گوهرشاد به توپ بسته شد از آن یاد کنند.

اهل مشهد به قول خودشان دو توپبندی را به یاد داشتند. یک بار روسها بعد از جنگ جهانی اول حرم را به توپ بستند، یک بار هم رضاخان مسجد گوهرشاد را به توپ بست که خاطره بسیار بدی در ذهن آنها گذاشت. از سال 33 به بعد به علت اختناق سنگینی که بر جامعه حاکم شد، دیگر کمتر کسی از این واقعه صحبت میکرد و همین مسئله باعث شد نسلهای بعدی خبری از این قضیه و وقایع نظیر آن نداشته باشند، بنابراین واقعه مسجد گوهرشاد را باید در چهارچوب سایر وقایع تحلیل کرد.

واقعه گوهرشاد در پی اعتراض به کشف حجاب و متحدالشکل کردن آن صورت گرفت، منشاء این اتفاقات در صحنه سیاسی ایران از کجا نشأت گرفت؟

برای پاسخ به این سئوال باید روند حاکمیت استعمار بر کشورهای اسلامی را که تحت لوای ناسیونالیسم صورت گرفت بررسی کنیم. ناسیونالیسم اگر به معنی علاقه به وطن باشد، چیز بدی نیست، اما واقعیت این است که پس از جنگ بینالملل اول، طرفهای پیروز جنگ برای سلطه بر کشورهای اسلامی سعی کردند آنها را تجزیه کنند، به همین دلیل خاندان سعودی را در حجاز، فیصل را در عراق، سلطان حسن و سلطان محمد را در مراکش و افریقا مستقر کردند و در همه کشورهای اسلامی از دیکتاتوری حمایت کردند. از آنجا که ایدئولوژی اسلامی بزرگترین تهدید برای استعمار به شمار میرفت، ناسیونالیسم را به جنگ دین فرستادند و سعی کردند ناسیونالیسم را جایگزین آن کنند. در ترکیه مصطفی کمال پاشا که بعدها لقب آتاتورک را به وی دادند، در افغانستان اماناللهخان و در ایران رضاخان عهدهدار اجرای منویات استعمارگران شدند و با هدف قرار دادن ریشههای اصیل فرهنگی مسلمانان، ایدههای توخالی و ضد دینی غرب را ترویج دادند.

اصل ماجرای کشف حجاب چه بود؟

رضاخان بعد از آن که به دستور امپریالیسم توانست قضیه کلاه پهلوی را جا بیندازد، به شیوه آتاتورک به چادر زنها هجوم برد. در پی اعلام قانون کشف حجاب در تمام شهرها مخالفتهایی به وجود آمد. رضاخان به همراه اشرف یا فاطمه که بیحجاب بودند به قم رفت و با مقاومت مردم مواجه شد و شخصاً با مشت و لگد به جان مردم افتاد و با نهایت دیکتاتوری و سبعیت حرکت قم را در هم کوبید و در نتیجه تنها جایی که باقی میماند مشهد بود که بزرگترین مرکز زیارتی و دینی است. آن روزها پاکروان استاندار مشهد، اسدی داماد محمدعلی فروغی ـ ذکاءالملک ـ نائبالتولیه آستان قدس رضوی، سروان خزاعی ـ که بعد از انقلاب تیرباران شد ـ فرمانده گروهان و ایرج مطبوعی فرمانده لشکر بود.

برخی از شایعات حاکی از آناند که اختلاف بین پاکروان و اسدی، فاجعه مسجد گوهرشاد را رقم زده است. شاید هم هر کدام میخواستند با انجام این کار بهنوعی خوشخدمتی کنند.در هر حال رضاخان قصد داشت با برداشتن چادر از سر زنها حریمها را بشکند و کاری کند که عریان بودن قبح خود را از دست بدهد تا از این طریق به فرهنگ اسلامی حمله کند.

واکنش روحانیون در مشهد مقدس به این حرکت چه بود؟

عکسالعمل روحانیون مشهد بسیار شدید بود. مرحوم آیتالله حاجآقا حسین قمی در شهریور 20 و پس از فوت مرحوم آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی به مشهد آمدند و من استقبال باشکوهی را که از ایشان شد به یاد دارم. آیتالله قمی در مقابل این اقدام رضاخان عکسالعمل نشان داد و تصمیم گرفت در تهران در این باره با رضاخان مذاکره کند و بهناچار به نجف اشرف مهاجرت کرد. در نتیجه دیگر در مشهد کسی باقی نماند که به عنوان یک رهبر دینی در برابر رژیم بایستد و اگر مردم هم به پیروزی نمیرسند، دستکم مانع از کشتار عمومی شوند.

در 17 دی 1314 رضاخان قانون کشف حجاب را اعلام کرد. مرحوم پدرم در یکی از مساجد مشهد امام جماعت بودند و میگفتند ظهرها برای نماز به مسجد گوهرشاد میرفتند. مرحوم آیتالله سید یونس اردبیلی هم که از اردبیل به مشهد آمده بودند و موقعیت اجتماعی بالایی در آنجا داشتند و همان طور که اشاره کردم جلسات تصمیمگیری در منزل ایشان تشکیل میشد

واقعه گوهرشاد معلول چه بسترهایی بود و گام اول در این باره چگونه برداشته شد؟

در واقع این حرکت بهنوعی خودجوش بود. مردم بعد از شنیدن قضیه بیحجابی از دهات اطراف با هر چه که در دست داشتند و میتوانستند با آن بجنگند به طرف حرم حرکت کردند. نامادریام به من گفت طرقیها با بیل، جاغرگیها با چوب، شاندیزیها، مایونیها، کاهون خرمنیها و محمدآبادیها و تمام مردم اطراف مشهد از پیر و جوان هر کس هر سلاحی داشت برداشت و به طرف مسجد گوهرشاد راه افتاد. طبعاً این افراد به آب و غذا نیاز داشتند و درست مثل اول انقلاب خودمان مردم غذای اینها را تأمین میکردند. یکی از برادران مکتبیام به نام حاج رسولی که جزو فداییان اسلام شده بود و در اثر تصادف از دنیا رفت، تعریف میکرد خودش در مسجد گوهرشاد بود و میدید مردم دهات در دیماه که سیب کم بود، اندوخته سیب شب عیدشان را به مسجد میآوردند.

ما شنیده ایم که مادر شما یکی از شهدای جریان کشف حجاب بود، لطفا از ایشان برای ما بگویید؟

یک ساله بودم و مادرم از حمام برمیگشت. فاصله حمام تا خانه ما 150 قدم بود. پاسبانی مادر و همسایهاش را دید که با چادر بیرون آمدهاند و به آنها حمله کرد و چادر را از سر مادرم کشید. مادرم خود را به آستانه در خانه همسایه انداخت و در همان جا سقط جنین کرد. پدرم که تبعید و فراری بود، توان مالی برای رساندن مادرم به دکتر را نداشت و مادرم در سن 21 سالگی و پس از شانزده روز در اثر خونریزی از دنیا رفت.

باتوجه به اینکه شما مقاطع گوناگون تاریخ معاصر را به چشم دیده اید، اکنون در پاسخ و برای کسانی که در پی تنزیه خاندان پهلوی هستند از دیگر خیانت های رضاشاه بگویید؟

در همان زمانپاکسازی زبان فارسی از کلمات عربی هم مطرح شد تا ناسیونالیسم را جایگزین مسائل فرهنگ مکتبی و اسلامی کنند، درحالی که این کلمات با زندگی دینی و فرهنگی مردم درآمیخته بود و تغییر آنها لاجرم منجر به تغیرات فرهنگی شد.از کارهای دیگر رضاخان ایجاد مدارس مختلط بود و مخصوصاً در تأسیس این مدارس در شهرهای مذهبی تأکید داشت. مرحوم پدرم همیشه خدا را شکر میکردند که در سالهای 22، 23 که هنوز مدارس مختلط نبودند به مدرسه میرفتم. مورد دیگر این بود که پسرهای دانشآموز را مجبور کرده بودند شلوار کوتاه با جوراب بپوشند و دخترها هم که دامن میپوشیدند و از سال 45، 46 بود که پوشیدن شلوار بین دخترها هم مد شد. در هر حال به نظرم در همه این رفتارها نوعی تشویق به برهنگی وجود داشت و قطعاً برنامه استعمار برای تخریب بنیادهای دینی و فرهنگی جوانان ما بود.رضاخان به دنبال تهاجمهای پنهان و آشکارش به نهادهای دینی به تخریب مدارس علمیه از جمله مدارس علمیه مشهد اقدام کرد. یادم هست دور فلکه مدرسهای بود که آن را خراب کردند. در مجموع هدف رژیم پهلوی از بین بردن فرهنگ دینی اسلامی مردم بود که تا حدودی هم در این کار موفق شد.